Zelfstudie van het enneagram

Spirituele dimensie van enneagram.

In het enneagram model worden negen percepties van eenheid of heelheid onderscheiden. Elk mens wordt met een gevoeligheid voor een bepaalde essentie geboren en raakt deze kwijt gedurende de eerste vier jaar van het leven. De essentie wordt bedekt met een laag wat wij vaak ego noemen. Deze laag bestaat uit een fixatie (een mentale structuur) en een passie (gevoelstoon). Door deze fixatie en passie te herkennen kom je weer in de essentie van jezelf.

Het bedekken ontstaat door;
1. identificatie met het lichaam (ontstaan van dualiteit, ik en de ander)
2. de reactiviteit op de omgeving, die je niet geeft wat je wil en het daarbij komende wantrouwen (object-relatie theorie)
3. het niet gespiegeld krijgen van innerlijke essentie door de omgeving (omdat iedereen de essentie kwijt is)

Het kwijtraken van essentie kun je zien als het ontstaan van een gaten in de ervaring van essentie.  Deze gaten voelen aan als een gemis, een leegte, zinloosheid, hopeloosheid en vormen de kern van het ego. Het ego heeft als doel de pijn van deze leegte, te kort en zinloosheid niet te voelen en is paradoxaal genoeg opgebouwd uit deze gevoelens. Vanuit het enneagrammodel zijn er negen type ego structuren. Elk ego heeft alle structuren. Door deze structuren in jezelf te onderzoeken kom je vanzelf weer bij de verloren essentie. Dit is echter een pijnlijk proces, omdat je eerst langs allerlei pijnlijke ervaringen gaat. Zo kun je bijvoorbeeld eerst bij je innerlijke criticus (type 1) komen en daarna in een laag angst (type 6). Wanneer je deze laag van angst er kunt laten zijn en je verder in je ervaring zakt kun je in direct contact komen met je innerlijke leegte en te korten. Dit lijken vaak ondragelijke ervaringen. Op een gegeven moment merk je echter dat je ervaring van pijn en lijden een bodem raakt en ontstaat er uit de bron een ervaring van essentie. Dit is een en al positiviteit en een gedragenheid en is onze essentie. Iedereen kan weer in essentie leven. Het enneagram ondersteund het proces van inquiry.

 De ego structuren worden duizenden keren in verschillende variaties doorlopen totdat alle weerstanden en gaten zijn doorzien en opgelost. Dit is de lange weg naar verlichting.

Het nut van het enneagram ligt met name bij de geleidelijke weg naar Zelfrealisatie. Het is een gestructureerde routekaart waarmee je de ervaring van dit pijnlijke proces makkelijker kan plaatsen. Het geeft concrete aanwijzingen hoe je bepaalde deugden kunt ontwikkelen en daardoor de ego structuur oplost. Wanneer je het model innerlijk begint te ervaren kom je erachter dat het een oneindige bewegende intelligentie is.

Ik volg en bestudeer de ontvouwing van mijn bewustzijn inmiddels 25 jaar met dit model en dat geeft mij het overtuigende bewijs dat het betrouwbaar en praktisch is. In eerste instantie focus je op het bestuderen van je eigen type. Wanneer je die begrijpt en ervaart kun je ook de andere types in jezelf ontdekken. Het zijn negen afweermechanismes die iedereen heeft. Hoe verder je inzicht in het model groeit hoe vrijer je wordt van de types. De perceptie opent zich naar essentie zonder dat de innerlijke afweer helemaal verdwijnt. Je ego structuur is ook iets wat je helpt in het materiele leven. Wanneer je er vrij van raakt heeft het iets persoonlijks zonder grenzen. Dit noem ik de Persoon van Zijn. De lading gaat er uit en het wordt gezien voor wat het is.

Wat aantekeningen.

Elke minuut komt er een enorme joeveelheid aan indrukken via de zintuigen naar binnen en dat moet verwerkt worden. En omdat het zoveel is ontwikkelt iedereen in eerste instantie een ego om dit te verwerken. Het enneagram geeft negen vormen van het ego weer. We hebben ze allemaal en een er van is dominant.

Omdat er negen vormen van ego zijn in dit model zijn er ook negen manieren om tot ontwaken te komen. Wanneer je jouw type leert kennen, accepteren en doorzien kom je steeds dieper in contact met het mysterie van leven. Vanuit de kennis van je type kun je alle types belichamen. Uiteindelijk zijn alle types samen een proces.

Het moeilijkst is om je type te vinden. Dit gebeurde van oorsprong door er over te praten, terwijl een leraar het geheel uit een zet. Zie hieronder bij Richard Rohr en Russ Hudson. Ik vind dit goede uiteenzettingen. Op deze manier kun je jouw type ontdekken. Hier zijn ook wat gratis tests waarmee je kunt beginnen;

1. Engelse ennneagram test ,

2. uitgebreide Riso Hudson test

2. Simpele Nederlandse test.

 Ego

Het ego zie ik als het proces van informatieverwerking. Wanneer je het ego (van jezelf) wil begrijpen kan ik je aanraden om het enneagram te bestuderen. Een van de betere (spirituele) interpretaties die ik ken is van Sandra Maitri. Het heeft mij onder andere een duidelijke innerlijke richting gegeven hoe te ont-wikkelen. Ik heb type zeven en die ontvouwt zich qua innerlijke gevoelsbeleving van onmatigheid naar soberheid. Door dit te weten heb/had ik een focus op het proces in mijzelf wat al mijn waarnemingsgstructuren en handelen kleuren.Mijn eerste informatie verwerking van de wereld loopt via mijn hoofd, het denken. Vandaar dat ik het bijvoorbeeld fijn vind om te werken vanuit een mentaal overzicht of landkaart. En omdat ik het lichaam in moest ben ik een groot fan van Focusing, wat ik heb verwerkt in mijn manier van kijken naar ontwaken. Daar is Inquiry-Focusing uit voort gekomen.

1.De eerste periode staat in het teken van het uitvinden welk type je bent en vervolgens het bestuderen van de basisprincipes.

Boek; De spirituele dimensie van het enneagram van Sandra Maitri.

2.Wanneer je bekend bent geraakt met het gedachtegoed kun je bezig gaan met het innerlijke proces om van je passie naar je deugd te ontwikkelen. In de deugd ligt de vrijheid van de persoonlijkheid.

Boek; Van passie naar deugd van Sandra Maitri.

3.Wanneer dit proces in gang is gezet kun je de negen percepties van de waarheid bestuderen die bij de deugden horen om de totale vrijheid te herkennen die er elk moment al is.  

Boek; Negen facetten van eenheid van AH Almaas.

Binnen de Diamond Approach van A.H. Almaas (Hameed Ali) verwijzen de “negen facetten van eenheid” naar de specifieke manieren waarop de ziel de eenheid van de werkelijkheid ervaart wanneer het ego-zelf (de persoonlijkheid) transparant wordt.

Deze facetten worden vaak geassocieerd met het Enneagram van de Heilige Ideeën. Volgens Almaas is elk punt op het enneagram een specifieke “smaak” van objectieve realiteit die verloren gaat wanneer we ons identificeren met ons ego.

Hier zijn de negen facetten (Heilige Ideeën) kort toegelicht:

De 9 Heilige Ideeën van Eenheid volgens AH Almaas

Type 1; Heilige Volmaaktheid. Het besef dat de realiteit, precies zoals zij op dit moment is, fundamenteel goed en “af” is. Er is geen noodzaak voor verbetering omdat alles een uitdrukking is van het goddelijke.

Type 2; Heilige Wil / Vrijheid. De ervaring dat de ontvouwing van de realiteit niet afhankelijk is van persoonlijke inspanning. Het is de natuurlijke stroom van het universum die alles beweegt.

Type 3; Heilige Wet / Hoop. Het inzicht in de wetmatigheden van verandering. Alles gebeurt volgens een universele orde; er is een onvermijdelijke intelligentie achter hoe de ene situatie overgaat in de andere.

type 4; Heilige Oorsprong. De erkenning dat alles wat bestaat direct voortkomt uit de Bron (het Zijn). Niets staat op zichzelf; elk object en elk wezen is een “vinger” van dezelfde hand.

Type 5; Heilige Alwetendheid / Transparantie. Het doorzien van de dualiteit tussen ‘mij’ en ‘de wereld’. Je ervaart dat er geen afgescheiden waarnemer is, maar dat het universum zichzelf kent door jou heen.

Type 6; Heilige Geloof / Kracht. De diepe zekerheid die ontstaat wanneer je rust in de essentie. Je hoeft niet bang te zijn voor het bestaan, omdat je beseft dat je onlosmakelijk verbonden bent met de grond van het Zijn.

Type 7; Heilige Plan / Werk. Het besef dat de evolutie van het universum een richting en een doel heeft. Het is niet chaotisch, maar een doelbewuste ontvouwing van bewustzijn.

Type 8; Heilige Waarheid. De directe ervaring van wat “is”, zonder de filters van concepten of oordelen. Het is de naakte realiteit waarin alles even “echt” en aanwezig is.

Type 9; Heilige Liefde. De ervaring dat de aard van de realiteit inherent liefdevol en vervullend is. Het is de lijm die alles in eenheid samenhoudt; een staat van totale acceptatie en eenheid.

Waarom zijn deze belangrijk?

Wanneer we het contact met een van deze eenheidservaringen verliezen, ontstaat er een “gat” in onze ervaring, dat de persoonlijkheid probeert op te vullen met ego-strategieën. In de Diamond Approach worden deze eenheidservaringen gebruikt om de specifieke wanhoop of tekortkoming van elk persoonlijkheidstype te begrijpen. Verder vind ik het belangrijk, omdat je kunt zien dat er meerdere vormen van eenheidservaringen zijn. De rijkdom van ontwaken.

De Weg Terug

Het enneagram leert dat we deze eenheidservaringen niet kunnen “bereiken” door hard te werken. In plaats daarvan beschrijft hij ze als de natuurlijke staat die overblijft wanneer we onze innerlijke spanningen en oordelen loslaten. Hij gebruikt deze eenheidservaringen om te laten zien wat we precies proberen te “imiteren” met onze persoonlijkheid (bijv. Type 1 probeert perfect te doen omdat ze het contact met de innerlijke ervaring van perfectie verloren zijn).

Vroege jeugdervaringen gekoppeld aan de negen Enneagram-typen.

Het type wordt voor een deel bepaald door de omgeving waarin je opgroeit. 

Type 1: Deze kinderen voelden zich zwaar bekritiseerd, gestraft of niet goed genoeg. De huisregels voelden mogelijk inconsistent aan. Hierdoor raakten ze geobsedeerd door “goed zijn” en het niet maken van fouten om veroordeling te voorkomen. De kernboodschap was: “Je moet altijd beter zijn dan je bent.”

Type 2: Deze kinderen voelden zich alleen geliefd als ze anderen hielpen of behaagden; hun persoonlijke behoeften voelden als egoïstisch. Als gevolg daarvan sloten ze zich af voor hun eigen behoeften en gevoelens en stemden ze zich af op die van anderen. Liefde werd gedefinieerd als geven aan anderen – hoewel die liefde vaak niet voelde als ontvangen of beantwoord.

Type 3: (Gericht op het hart) – Deze kinderen voelden zich alleen beloond voor wat ze deden en hoe goed ze dat deden. Hun gevoelens werden gebagatelliseerd en genegeerd; alleen hun prestaties en wat er van hen werd verwacht telden. Dit schaadde hun vermogen om van zichzelf en anderen te houden. Bewondering verving echte liefde.

Type 4: Deze kinderen voelden zich in de steek gelaten door één of beide verzorgers. Ze voelden zich alleen en afgesneden van de bron van liefde, om redenen die ze niet konden begrijpen. Ze werden niet “gezien” of gespiegeld en voelden zich anders dan hun ouders. Als gevolg hiervan keerden ze naar binnen, naar hun gevoelens en verbeelding, om de isolatie het hoofd te bieden.

Type 5: Deze kinderen ontvingen geen betekenisvolle interactie, emotie of genegenheid van hun verzorgers. Of het kind had juist indringende, overgecontroleerde ouder(s) en voelde zich blootgesteld en weerloos tegenover deze inbreuk. Als resultaat bouwden ze muren om zich heen en trokken ze zich terug in de mentale wereld.

Type 6: (Gericht op de vertrouwensband) – Deze kinderen groeiden op in een onvoorspelbare situatie zonder veilige plek. Ze verloren het vertrouwen dat ze ooit beschermd zouden worden. Daarom kozen ze voor een innerlijke verdediging van twijfel, het wantrouwen van de realiteit en het verwerpen van hun eigen instincten/innerlijke leiding.

Type 7: Bij deze kinderen was er een gebrek aan koestering, of deze werd te vroeg weggenomen. Ze gingen met dit gemis om door afleiding te zoeken om angst en pijn te minimaliseren of te onderdrukken. Ze besloten zich te concentreren op positieve opties en op zichzelf te vertrouwen om hun verlangens te vervullen en een gevoel van voeding te krijgen.

Type 8: Deze kinderen groeiden vaak op in een onveilige omgeving (emotioneel en/of fysiek) en moesten veel te vroeg volwassen worden. Ze voelden zich niet veilig genoeg om kwetsbaarheid te tonen en voelden zich mogelijk gecontroleerd. Zwakte werd tegen hen gebruikt, dus richtten ze zich uitsluitend op het opbouwen van hun kracht.

Type 9: (Gericht op het onderbuikgevoel, de kern van het zijn) – Deze kinderen werden over het hoofd gezien of verwaarloosd en voelden zich onbelangrijk of “verloren”. Ze werden genegeerd of aangevallen als ze behoeften hadden of zichzelf uitten (vooral bij boosheid), en besloten zich op de achtergrond te houden en zich in plaats daarvan te richten op de behoeften en ervaringen van anderen.

(Credit naar Elan BenAmi, MA, en Rev. Lori Ohlson, MA, LPC)

Van passie naar deugd.

In het Enneagram worden de Passie (het emotionele patroon of de “zonde” die ontstaat wanneer we uit balans zijn) en de Deugd (de positieve emotionele kwaliteit die naar boven komt bij groei en aanwezigheid) als tegenpolen gezien. De passie is een vervorming van een deugd en is niet slecht. Het helpt ons om te groeien.

Hier is een overzicht per type:

Buik, hart en hoofd centra.

In het Enneagram worden de negen typen onderverdeeld in drie groepen van drie, ook wel de centra van intelligentie of triades genoemd. Elk centrum reageert op een andere manier op de wereld en heeft een specifieke kernemotie die verbonden is met de jeugdervaringen die je eerder noemde.

Hier is een typering van de drie centra:

1. Het Buikcentrum (Instinctieve Triade)

Typen: 8, 9 en 1

Deze typen varen op hun instinct en hun fysieke gewaarwordingen. Ze reageren direct op hun omgeving om een gevoel van autonomie en integriteit te behouden.

• Kernemotie: Woede/Toorn. Deze ontstaat wanneer hun grenzen worden overschreden of wanneer ze het gevoel hebben geen controle over hun eigen leven te hebben.

• Focus: Controle, territorium en het behouden van de eigen onafhankelijkheid.

• Locus: Ze leven in het hier en nu.

• Karakteristiek:

  • Type 8 uit woede direct naar buiten om controle te krijgen.

  • Type 9 onderdrukt woede om de innerlijke en uiterlijke vrede te bewaren.

  • Type 1 zet woede om in discipline en kritiek (verbetert de wereld).

2. Het Hartcentrum (Emotionele Triade)

Typen: 2, 3 en 4

Deze typen filteren de wereld door hun gevoelens en hun relatie met anderen. Hun identiteit is sterk afhankelijk van hoe anderen hen zien.

• Kernemotie: Schaamte/Verdriet. Ze vragen zich diep vanbinnen af: “Ben ik wel de moeite waard?” of “Wie ben ik als ik niet geliefd/bewonderd word?”

• Focus: Imago, verbinding, waardering en identiteit.

• Locus: Ze zijn vaak gericht op het verleden (hoe ze zijn gevormd of wat ze hebben bereikt).

• Karakteristiek:

  • Type 2 probeert schaamte te voorkomen door onmisbaar te zijn voor anderen.

  • Type 3 ontwijkt schaamte door succesvol te zijn en een winnend imago te tonen.

  • Type 4 koestert zijn unieke identiteit om het gevoel van “niet goed genoeg zijn” te compenseren.

3. Het Hoofdcentrum (Mentale Triade)

Typen: 5, 6 en 7

Deze typen gebruiken hun verstand om de wereld te begrijpen, te analyseren en te voorspellen. Ze zoeken naar veiligheid en zekerheid door middel van informatie en strategie.

• Kernemotie: Angst. Dit is een fundamentele onzekerheid over de toekomst en over hun vermogen om de wereld aan te kunnen.

• Focus: Veiligheid, kennis, voorbereiding en het vermijden van pijn of chaos.

• Locus: Ze leven in de toekomst (plannen maken, scenario’s bedenken).

• Karakteristiek:

  • Type 5 trekt zich terug om kennis te verzamelen en zo de wereld beheersbaar te maken.

  • Type 6 zoekt naar systemen, autoriteiten of eigen logica om veiligheid te waarborgen.

  • Type 7 vlucht in leuke plannen en opties om de angst voor pijn of beperking niet te voelen.

Samenvattend overzicht

Instincten.

In het Enneagram zijn de drie instincten (ook wel instinctieve varianten of subtypes genoemd) de biologische drijfveren die bepalen waar jij je aandacht en energie prioriteit geeft.

Zie het Enneagram-type als de “kleur” van je persoonlijkheid en het instinct als de “focus” van je zaklamp. Hoewel we alle drie de instincten bezitten, is er meestal één dominant, één ondersteunend en één “blinde vlek”.

1. Zelfbehoud-instinct (Self-Preservation – SP)
Dit instinct is gericht op overleving, veiligheid en fysiek welzijn. Mensen bij wie dit instinct dominant is, zijn onbewust constant bezig met hun omgeving en hun lichaam.

Focus: Gezondheid, voeding, financiële zekerheid, comfort, huisvesting en structuur.
Gedrag: Ze zijn vaak praktischer, geaarder en voorzichtiger. Ze vragen zich af: “Ben ik veilig? Is er genoeg? Voel ik me comfortabel?”
In een groep: Ze vallen minder op en trekken zich sneller terug om hun energie te sparen of hun eigen zaken op orde te brengen.

2. Sociaal instinct (Social – SO)
Dit instinct draait om erbij horen, bijdragen en positie binnen de groep. Het gaat niet per se om “gezelligheid”, maar om het begrijpen van de sociale hiërarchie en jouw rol daarin.

Focus: Groepsdynamiek, sociale status, invloed, acceptatie en het grotere geheel.
Gedrag: Ze zijn zich zeer bewust van ongeschreven regels en hoe anderen op hen reageren. Ze vragen zich af: “Waar hoor ik bij? Wat is mijn rol? Hoe dragen we samen bij?”
In een groep: Ze zijn vaak de verbinders of degenen die zich inzetten voor een gemeenschappelijk doel of ideaal.

3. Seksueel instinct (Sexual / One-to-One – SX)
Dit instinct heeft minder te maken met seks in de letterlijke zin en meer met intensiteit, versmelting en diepe verbinding. Het gaat om de energie die ontstaat tussen twee mensen of tussen een persoon en een passie.

Focus: Intimiteit, passie, chemie, adrenaline en diepe 1-op-1 relaties.
Gedrag: Ze zoeken naar “high voltage” ervaringen. Ze kunnen zeer charismatisch en intens overkomen, maar ook rusteloos als de vonk ontbreekt. Ze vragen zich af: “Is er een klik? Waar is de diepgang? Kan ik hiermee versmelten?”
In een groep: Ze zoeken vaak één specifiek persoon op om een diep gesprek mee te voeren, in plaats van de hele groep te bespelen.

De Instinctieve Stack.

Jouw unieke profiel wordt bepaald door de volgorde van deze drie. Bijvoorbeeld:

Dominant: Je primaire focus (vaak waar je de meeste stress ervaart).
Ondersteunend: Je “speeltuin” (hier ben je vaak ontspannen en bekwaam).
Blinde vlek: Het instinct dat je vaak vergeet of verwaarloost.

Een voorbeeld: Een Type 1 (De Hervormer) met een dominant Sociaal instinct zal zich focussen op het verbeteren van de maatschappij, terwijl een Type 1 met een dominant Zelfbehoud instinct zich eerder focust op een perfect opgeruimd huis en een gezond dieet.

Oefeningen.

Omdat elk instinct gekoppeld is aan een specifieke vorm van aandacht, helpen deze oefeningen je om ofwel een dominant instinct te kalmeren, ofwel een “blinde vlek” (een verwaarloosd instinct) te activeren.

1. Oefening voor Zelfbehoud (SP): De “Lichaams-Check”
Mensen met een dominant SP-instinct zijn vaak te gefocust op details en veiligheid, terwijl mensen met SP als blinde vlek hun fysieke behoeften negeren tot het te laat is.

De oefening: Zet drie keer per dag een timer. Wanneer deze gaat, stop je waar je mee bezig bent en stel je jezelf drie vragen:

Hoe is mijn ademhaling op dit moment? (Hoog of diep?)
Waar in mijn lichaam voel ik spanning? (Kaken, schouders?)
Wat heeft mijn lichaam nú nodig? (Water, beweging, rust, of misschien een betere zithouding?)
Doel: Het creëren van een bewuste verbinding met je fysieke fundament zonder dat het voortkomt uit angst of dwang.

2. Oefening voor Sociaal (SO): “De Groepsradar”
Het sociale instinct gaat over het waarnemen van de verbindingen tussen mensen. Als dit je blinde vlek is, voel je je vaak een buitenstaander. Als het dominant is, ben je misschien te veel bezig met wat anderen van je vinden.

De oefening: Observeer tijdens je volgende sociale interactie (een vergadering of verjaardag) de “onzichtbare lijnen”:

Kijk wie er op dit moment de leiding neemt en wie de volgers zijn, zonder daarover te oordelen.
Probeer één persoon in de groep te vinden die zich een beetje buiten de groep voelt en maak kort oogcontact of stel een vraag.
Reflectie: Merk op hoe de sfeer in de ruimte verandert door jouw aanwezigheid of door de acties van anderen.
Doel: Je bewustzijn van je rol binnen een groter systeem vergroten en de impact van sociale dynamiek begrijpen.

3. Oefening voor Seksueel/Intensiteit (SX): “Volle Aandacht”
Het SX-instinct zoekt naar diepe chemie en “de vonk”. Als dit dominant is, raak je snel verveeld door het alledaagse. Als het je blinde vlek is, vind je het lastig om echt diep te verbinden of je passie te tonen.

De oefening: Kies één activiteit of één persoon en geef daar 10 minuten lang je volledige, onverdeelde intensiteit aan.

Als het een persoon is: Luister niet alleen naar de woorden, maar let op de energie, de blik in de ogen en de emotie achter het verhaal. Stel een vraag die naar de kern gaat.
Als het een taak is (bijv. koken of muziek luisteren): Doe het met een bijna overdreven passie en focus. Laat je volledig opzuigen door de ervaring.
Doel: Leren om “aan” te staan in het moment en de diepte op te zoeken in plaats van aan de oppervlakte te blijven zweven.